۱۳۹۳/۰۶/۱۵

لانیاکیا

باز هم یک یافته‌ی شگفت‌انگیز دیگر: به عنوان مقدمه، ابتدا به تعریف اَبَرخوشه می‌پردازیم.  ابرخوشه‌های کهکشانی که بزرگترین ساختارهای کیهانی می‌باشند، به مناطقی از فضا اطلاق می‌شود که با انبوهی از کهکشان‌ها پر شده باشند. با این حال تاکنون دانشمندان در تلاش برای پیدا کردن راهی برای تعیین محل انقطاع خوشه‌های کهکشانی از یکدیگر - یا به عبارتی مرزی که ابرخوشه‌های کهکشانی از یکدیگر جدا می‌شوند - بوده‌اند. حال، یک تیم پژوهشی در دانشگاه هاوایی به سرپرستیBrent Tully  موفق به ابداع روش جدیدی شده‎‌ است که به کمک آن می‌توان نقشه‌ی کائنات را با دقت بالا و با توجه به جریان کهکشان‌ها در سرتاسر فضا ترسیم کرد. در این روش، با استفاده از فیلتر واینیر، برای تمایز قایل شدن بین حرکت ویژه کهکشان‌ها (حرکت نسبی کهکشان‌ها نسبت به فضای اطراف خود) از یک سو و انبساط کیهانی از سوی دیگر، حرکت کهکشان‌ها در فضای کیهانی اطراف ما تا ۳۰۰ میلیون سال نوری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته استبا ترسیم مجدد مرزهای کیهانی که فضای اطراف ما را در بر گرفته است، این پژوهشگران  ابرخوشه محلی کهکشان راه‌شیری را بازتعریف و نام آن را لانیاکیا Laniakea گذاشتند، که در زبان محلی بومیان هاوایی به معنی "عرش بی‌انتها" و یا همان "فلک الافلاک" خودمان می‌باشد. بر طبق این یافته، لانیاکیا، خوشه‌ای به قطر ۵۲۰ میلیون سال نوری و جرم تقریبی ۱۰۰ میلیون میلیارد خورشید که در ۱۰۰ هزار کهکشان جای گرفته‌اند، می‌باشد.

در همین زمینه، مقاله‌ی مجله نیچر را در اینجا و اینجا مطالعه کنید. پیشنویس همین مقاله را نیز می‌توانید در سایت آرکایو در اینجا مطالعه کنید. اگر هم مطالعه کل این مقاله از حوصله شما خارج است، می‌توانید به تماشای این ویدؤی زیبا که این کشف مهم و شگفت انگیز را به زیبایی به تصویر می‌کشد، بنشینید.

جستارهای وابسته:

۱۳۹۳/۰۶/۱۳

مدیریت منابع آب

شرایط غیر طبیعی جریانات جوی ناشی از تغییرات اقلیمی در سرتاسر دنیا، در حال تغییر اقلیم بیشتر مناطق کره زمین از "نیمه خشک" به "خشک" می‌باشد. اثرات این گونه تغییرات را می‌توان در بسیاری از مناطق زمین و به ویژه در آسیا، آفریقا، و آمریکا مشاهده کرد. در ایران برای نمونه، هماکنون نه تنها سطح آب در مخازن سدهای کشور به مرز بحرانی و کم‌آبی بی‌سابقه رسیده است، که سفره‌های زیر زمینی‌ و حتا رودخانه‌هایی که زمانی‌ از پرآب‌ترین رودخانه‌های کشور بودند (مانند رود ارس) نیز در وضعیت بسیار بحرانی قرار گرفته‌اند. این وضعیت مختص ایران نیست. گزارش‌های تهیه شده توسط "اداره ملی‌ اقیانوسی و جوی" ایالات متحده نیز حکایت از آن دارد که سطح آب در مخزن بسیاری از سدهای ایالت‌های غربی آمریکا به شکل بی‌سابقه‌ای کاهش پیدا کرده است. برای نمونه، بحران خشکسالی که حوزه آبریز کُلُرادو را از چند سال پیش تحت تاثیر قرار داده است، باعث شده تا سطح آب در بسیاری از مخازن سدهای قرار گرفته در این حوزه به پایین‌ترین سطح از زمان تاسیس این مخازن برسد. برای نمونه، در مناطق غربی آمریکا، مجموع بارش ۳-ساله به کمترین میزان خود از سال ۱۸۹۵ رسیده است. در این میان و از آنجایی که خشکسالی‌های چند سال اخیر در جهان، وضعیت را سال به سال بحرانی‌تر می‌کند، مدیریت منابع آب در بسیاری از کشور‌ها به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی‌ از موضوعاتی می‌باشد که جایگاه ویژه‌ای در مباحث مربوط به سیاست‌گذاری دولت‌ها در بسیاری از زمینه‌ها پیدا کرده است. بسیاری از کشور‌ها، چه در ارتباط با حوزه‌هایی که تمامن در خاک کشور خود و چه در ارتباط با حوزه‌هایی که بین دو یا چند کشور همسایه قرار گرفته است، در حال تنظیم و آماده‌سازی تفاهم‌نامه‌ها و قراردادهایی می‌باشند که امنیت منابع آب برای ساکنان مناطق تحت تاثیر را تضمین می‌کند.

۱۳۹۳/۰۵/۲۳

مریم میرزاخانی به چه دست یافت؟

دانشمند فقید، مریم میرزاخانی، از اساتید سابق ریاضیات دانشگاه استنفورد آمریکا موفق شد تا عنوان نخستین زنی‌ که توانست جایزه بسیار معتبر فیلدز را به دست آورد، از آن خود کند. او مدرک کار‌شناسی خود را از دانشگاه صنعتی شریف گرفت و بعد‌ها دکترای خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. موضوعی که ایشان بر روی آن کار کرد و موفق به کشف یافته‌های بسیار ارزشمندی شد و باعث شد تا جایزه فیلدز را از آن خود کند، می‌توان به پژوهش‌هایی‌ که در زمینه‌ی هندسه‌ی ریمانی داشته‌ است اشاره کرد. به طور کلی‌، هندسه‌ی ریمانی از مهمترین و پرکاربردترین شاخه‌های هندسه‌ی دیفرانسیل است که در قرن نوزدهم توسط برنهارد ریمان پایه‌گذاری شد و در توضیح نظریه نسبیت عام انیشتین و در جایی که این دانشمند بزرگ از خمیدگی فضا و زمان سخن به میان آورده است، نقش مهمی دارد. هندسه‌ی ریمانی در اساس مفهوم پیچیده‌ای است که از حوصله‌ی این نوشته خارج است. تنها به عنوان یک اشاره مختصر آنکه، در این هندسه، مجموع زوایای مثلث بیشتر از ۱۸۰ درجه است! شاید به همین دلیل و پیچیدگی درک این شاخه از علم ریاضیات و هندسه، اهمیت پژوهش‌ها و یافته‌های این دانشمند بزرگ کشورمان را نتوانیم درک کنیم، اما اگر اشخاصی مانند انیشتین هماکنون در قید حیات بودند، به کمک یافته‌های جدید خانم میرزاخانی، احتمالا می‌توانستند مسائل مبهمی که همکنون ذهن اخترشناسان بسیاری را به خود مشغول ساخته است (همچون انرژی و ماده تاریک و یا دیگر مسائل از این دست) را توضیح دهند. باید منتظر بود تا بزودی یک شخصیت علمی نوظهور، با درک جدیدی که خانم میرزاخانی از هندسه ریمانی ارائه داد به درک بالاتری از تار و پود فضا و زمان در جهان هستی دست پیدا کند. چه بسا مسائلی که امروزه از آنها تنها در داستان‌هایی علمی-تخیلی سخن به میان برده می‌شود، در آینده جزو بدیهیات به حساب آورده شوند و از خانم میرزاخانی به عنوان شخصیتی برتر که در عصر خود به این یافته‌های ارزشمند دست یافت، یاد شود.

۱۳۹۳/۰۳/۰۱

۵۴ سال اکتشافات کیهانی

این کار گرافیکی جدید که توسط سازمان National Geographic و با نام "سفرهای کیهانی" تهیه شده است، تمام سیاراتی که در طول ۵۴ سال گذشته تاکنون مورد بازدید و اکتشاف ما انسان‌ها قرار گرفته‌اند را نشان می‌دهد: تمام ماموریت‌های سرنشین‌دار و یا بدون سرنشین و همچنین ماموریت‌های شکست‌خورده و یا موفقیت‌آمیز.

برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاهده نسخه کامل این عکس به اینجا مراجعه کنید.

۱۳۹۳/۰۲/۳۰

اَبـَرحفره

یک اَبـَرحفره بر فراز تگزاس
اَبـَرحفره یا اَبـَرسلول (Supercell) یک توده‌ ابر توفانی است که از ویژگی سیستم‌های میان چرخندی بهرهمند می‌باشد. از بارزترین خصوصیات این نوع توفان می‌توان به گردباد مداوم و مرتفع بالارو اشاره کرد. به همین دلیل، از این توفان‌ها گاهی با عنوان «توفان‌های چرخشی» یاد می‌شود.

از میان دسته بندی‌های چهارگانه توفان‌ (که عبارتند از اَبـَرحفره، خط بوران، چند سلولی و تک سلولی)، اَبَرحفره‌ها از نادر‌ترین آن‌ها به شمار می‌روند که در عین حال از پتانسیل کافی برای تبدیل شدن به یکی از شدید‌ترین انواع توفان برخوردار می‌باشند. اغلب اَبَرحفره‌ها از دیگر توفان‌ها مجزا می‌باشند و خود به تنهایی می‌توانند شرایط جوی محلی را تا شعاع ۳۰ کیلومتری خود تحت تاثیر قرار دهنداَبـَرحفره‌ها اغلب به ۳ گروه متعارف، کم بارش (LP) و پربارش (HP) تقسیم می‌شوند. نوع کم بارش اغلب در مناطقی که دارای اقلیم خشک‌تر می‌باشند مشاهده می‌شوند؛ مانند دشت‌های مرکزی و شمال آمریکا. نوع پربارش‌تر، در مناطق مرطوب‌تر یافت می‌شود. با این حال، اَبـَرحفره‌ها می‌توانند در هر نقطه‌ای از کره‌ی زمین - به شرط تامین شرایط مناسب جوی - رخ دهند، اما در دشت‌های وسیع مرکزی ایالات متحده شایع‌تر می‌باشند (منطقه‌ای که در اصطلاح هواشناسی بنام "کوچه‌-گردباد‌" شناخته می‌شود).