۱۳۹۳/۰۵/۲۳

مریم میرزاخانی به چه دست یافت؟

دانشمند فقید، مریم میرزاخانی، از اساتید سابق ریاضیات دانشگاه استنفورد آمریکا موفق شد تا عنوان نخستین زنی‌ که توانست جایزه بسیار معتبر فیلدز را به دست آورد، از آن خود کند. او مدرک کار‌شناسی خود را از دانشگاه صنعتی شریف گرفت و بعد‌ها دکترای خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. موضوعی که ایشان بر روی آن کار کرد و موفق به کشف یافته‌های بسیار ارزشمندی شد و باعث شد تا جایزه فیلدز را از آن خود کند، می‌توان به پژوهش‌هایی‌ که در زمینه‌ی هندسه‌ی ریمانی داشته‌ است اشاره کرد. به طور کلی‌، هندسه‌ی ریمانی از مهمترین و پرکاربردترین شاخه‌های هندسه‌ی دیفرانسیل است که در قرن نوزدهم توسط برنهارد ریمان پایه‌گذاری شد و در توضیح نظریه نسبیت عام انیشتین و در جایی که این دانشمند بزرگ از خمیدگی فضا و زمان سخن به میان آورده است، نقش مهمی دارد. هندسه‌ی ریمانی در اساس مفهوم پیچیده‌ای است که از حوصله‌ی این نوشته خارج است. تنها به عنوان یک اشاره مختصر آنکه، در این هندسه، مجموع زوایای مثلث بیشتر از ۱۸۰ درجه است! شاید به همین دلیل و پیچیدگی درک این شاخه از علم ریاضیات و هندسه، اهمیت پژوهش‌ها و یافته‌های این دانشمند بزرگ کشورمان را نتوانیم درک کنیم، اما اگر اشخاصی مانند انیشتین هماکنون در قید حیات بودند، به کمک یافته‌های جدید خانم میرزاخانی، احتمالا می‌توانستند مسائل مبهمی که همکنون ذهن اخترشناسان بسیاری را به خود مشغول ساخته است (همچون انرژی و ماده تاریک و یا دیگر مسائل از این دست) را توضیح دهند. باید منتظر بود تا بزودی یک شخصیت علمی نوظهور، با درک جدیدی که خانم میرزاخانی از هندسه ریمانی ارائه داد به درک بالاتری از تار و پود فضا و زمان در جهان هستی دست پیدا کند. چه بسا مسائلی که امروزه از آنها تنها در داستان‌هایی علمی-تخیلی سخن به میان برده می‌شود، در آینده جزو بدیهیات به حساب آورده شوند و از خانم میرزاخانی به عنوان شخصیتی برتر که در عصر خود به این یافته‌های ارزشمند دست یافت، یاد شود.

۱۳۹۳/۰۳/۰۱

۵۴ سال اکتشافات کیهانی

این کار گرافیکی جدید که توسط سازمان National Geographic و با نام "سفرهای کیهانی" تهیه شده است، تمام سیاراتی که در طول ۵۴ سال گذشته تاکنون مورد بازدید و اکتشاف ما انسان‌ها قرار گرفته‌اند را نشان می‌دهد: تمام ماموریت‌های سرنشین‌دار و یا بدون سرنشین و همچنین ماموریت‌های شکست‌خورده و یا موفقیت‌آمیز.

برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاهده نسخه کامل این عکس به اینجا مراجعه کنید.

۱۳۹۳/۰۲/۳۰

اَبـَرحفره

یک اَبـَرحفره بر فراز تگزاس
اَبـَرحفره یا اَبـَرسلول (Supercell) یک توده‌ ابر توفانی است که از ویژگی سیستم‌های میان چرخندی بهرهمند می‌باشد. از بارزترین خصوصیات این نوع توفان می‌توان به گردباد مداوم و مرتفع بالارو اشاره کرد. به همین دلیل، از این توفان‌ها گاهی با عنوان «توفان‌های چرخشی» یاد می‌شود.

از میان دسته بندی‌های چهارگانه توفان‌ (که عبارتند از اَبـَرحفره، خط بوران، چند سلولی و تک سلولی)، اَبَرحفره‌ها از نادر‌ترین آن‌ها به شمار می‌روند که در عین حال از پتانسیل کافی برای تبدیل شدن به یکی از شدید‌ترین انواع توفان برخوردار می‌باشند. اغلب اَبَرحفره‌ها از دیگر توفان‌ها مجزا می‌باشند و خود به تنهایی می‌توانند شرایط جوی محلی را تا شعاع ۳۰ کیلومتری خود تحت تاثیر قرار دهنداَبـَرحفره‌ها اغلب به ۳ گروه متعارف، کم بارش (LP) و پربارش (HP) تقسیم می‌شوند. نوع کم بارش اغلب در مناطقی که دارای اقلیم خشک‌تر می‌باشند مشاهده می‌شوند؛ مانند دشت‌های مرکزی و شمال آمریکا. نوع پربارش‌تر، در مناطق مرطوب‌تر یافت می‌شود. با این حال، اَبـَرحفره‌ها می‌توانند در هر نقطه‌ای از کره‌ی زمین - به شرط تامین شرایط مناسب جوی - رخ دهند، اما در دشت‌های وسیع مرکزی ایالات متحده شایع‌تر می‌باشند (منطقه‌ای که در اصطلاح هواشناسی بنام "کوچه‌-گردباد‌" شناخته می‌شود).

۱۳۹۳/۰۲/۰۴

یک یافته‌ی نگران کننده

بر اساس آخرین یافته‌ی پژوهشگران، زمین در طول ۱۰ سال گذشته، در موارد متعددی مورد اصابت خرده سیارک‌های بسیار بزرگ قرار گرفته‌است. این مطالعه نشان می‌دهد که این تعداد چیزی در حدود ۳ تا ۱۰ برابر بیشتر از میزانی‌ است که پیش از این تخمین زده شده بود. همانطور که در این ویدئو مشاهده می‌کنید، دلیل عدم برخورد هیچ کدام از این خرده سیارک‌های ویرانگر به مناطق پرجمعیت شهری، تنها "شانس مطلق" ما انسان‌ها بوده است.

پژوهشگران با بررسی داده‌های یک شبکه‌ی هشداردهنده که برای ‌شناسایی انفجارهای اتمی‌ در سراسر کره‌ی زمین، توسط بنیادی بنام B612 در ایالات متحده نصب شده است، پی‌ به این حقیقت بسیار نگران کننده بردند که از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰ ه‍.ش. در ۲۶ مکان بر روی زمین انفجارهایی با قدرتی معادل‌ ۱ تا ۶۰۰ کیلوتُن تی-ان-تی به وقوع پیوسته است که هیچ کدام از آن‌ها نه انفجار اتمی‌، بلکه ناشی‌ از برخورد شهاب‌سنگ‌های بسیار بزرگ به زمین بوده است. برای اینکه درک بهتری از این ارقام داشته باشید، به این نکته توجه کنید که قدرت بمب هسته‌ای که در سال ۱۳۲۴ ه‍.ش. بر فراز هیروشیما منفجر شد، تنها ۱۵ کیلوتُن بود!

پیش از این، باور بر این بود که احتمال برخورد یک خرده سیارک‌ با ابعاد نسبتن بزرگ که قدرت کافی‌ برای نابودی کامل یک شهر بسیار بزرگ را داشته باشد، تنها یک در ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ می‌باشد، با این حال، این برآورد با بررسی داده‌های شبکه هشداردهنده‌ی B612، اکنون به میزان بسیار قابل توجهی‌ کاهش یافته و اکنون محققان این میزان را در حدود ۱ مورد در هر ۱,۵۰۰,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰,۰۰۰ برخورد برآورد می‌کنند.

به همین دلیل و برای شناسایی خرده سیارک‌های بزرگی‌ که به شکل بالقوه‌ایی در مسیر برخورد با کره‌ی زمین قرار دارند، بنیاد B612 در تلاش است تا به کمک سازمان هوا‌فضای Ball، رصدخانه‌ی Sentinel Infrared Space Telescope Mission را تا سال ۱۳۹۸ به فضا پرتاب کند تا با بررسی صد‌ها هزار جرم سرگردان شناسایی نشده در منظومه‌ی خورشیدی، به ما در شناسایی اجرام پر خطر یاری رساند.

در اینجا می‌توانید لیست کاملی از تمام برخوردهایی که در این ویدئو نمایش داده شده است را مشاهده کنید.

۱۳۹۳/۰۲/۰۲

روز زمین

امروز روز زمین هست. به همین مناسبت، این ویدئو را که نزدیک به دو سال پیش و البته به یاد بازماندگان زلزله‌ی ورزقان و حادثه مدرسه شین‌آباد تهیه شده بود را با شما قسمت می‌کنیم. البته این بار بیشتر هدف، توجه به خود زمین، این یگانه سیاره و پناهگاه ما انسان‌ها هست که با دستان خود در حال ویران کردن آن هستیم؛ با دشمنی‌ها و جنگ‌افروزی‌ها. در بطن چنین رفتارهایی هدفی جز پیشی گرفتن از یکدیگر در غارت و استثمار هرچه بیشتر سرمایه‌های طبیعی نداریم.