۱۳۹۱/۰۵/۲۵

زمان عید فطر ۱۳۹۱ در ایران و اختلاف بر سر اعلام آن

امسال نیز همچون سالهای گذشته، زمان پایان ماه رمضان و عید فطر، یکی از دو عید مهم مان، در روزهای متفاوتی در کشورهای مختلف گرامی داشته می‌شود. موضوع اختلاف بر سر اعلام زمان عید فطر که در همه‌ی کشورهای اسلامی روز تعطیل ملی است، پرسش‌های بسیاری میان مردم برانگیخته و از آنجا که مشخص شدن زمان این عید به پدیده‌ی نجومی "بیرون آمدن ماه از زیر سایه زمین (محاق)" وابسته است، بسیاری این پرسش را مطرح می‌کنند، که در این روزگار که بشر قادر به سیر در کائنات می‌باشد و منجمان برجسته‌ی کشورمان توانایی محاسبه و پیش‌بینی رصد کوچکترین حرکت اجرام آسمانی و تحولات کیهانی را از سال‌ها قبل با دقت بسیار بالا دارا می‌باشند، آیا نمی‌توان با محاسبه‌ی دقیق، زمان فرارسیدن عید فطر را از پیش در تقویم‌ها مشخص ساخت و تکلیف من و شما را برای برنامه‌ریزی‌هایی که بر اساس این روز تعطیل ملی انجام می‌دهیم، معلوم کرد.

پدیداری هلال ماه شوال ۱۴۳۳، در شامگاه ۲۹ مرداد ۱۳۹۱ بر اساس معیار Yallop

(استخراج از برنامه Accurate Times)
-- برای مشاهده تصویر بزرگتر، بر روی آن کلیک کنید --
موضوع بررسی زمان عید فطر سال ۱۳۹۲ را در اینجا مطالعه کنید.

دکتر ایرج ملک‌پور از مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران که بیش از ربع قرن مسئولیت رسمی محاسبه و تعیین اوقات شرعی و مناسبت‌های زمانی را در تقویم ما به عهده داشته است، می‌گوید که ایرانیان بر اساس مدارک تاریخی که به دست آمده است از چهار هزار سال پیش توانایی محاسبه دقیق زمان آغاز و پایان ماه‌ها را داشته‌اند و اکنون نیز می‌توانند بدقت زمان خروج ماه را از محاق از لحاظ نجومی محاسبه و اعلام کنند.

۱۳۹۱/۰۵/۱۹

توفان شن بر روی خلیج پارس

توفان شن بر روی خلیج پارس
Image Courtesy: NASA Earth Observatory
Instrument: Aqua - MODIS
در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۹۱ توفان شن مناطق جنوب غرب ایران را در نوردید. باد ذرات خاک را به سمت جنوب شرق و بر روی خلیج پارس به حرکت در آورد. این تصویر که توسط تصویربردار رادیومتر طیفی میان کیفی (MODIS) نصب شده بر روی ماهواره Aqua سازمان ناسا در همان روز ثبت شده است، رنگ‌ها را در نور طبیعی نشان می‌دهد. با وجود آنکه ما در شیراز هوایی پاک و عاری از غبار را پشت سر گذاشتیم، بیشتر مناطق استان خوزستان در این روز شاهد آسمانی کاملن غبارآلود بود و در طول روز دید تا میزان قابل توجه ۵۰۰ متر کاهش پیدا کرد. مهمترین دلیل تشدید بروز پدیده توفان شن در نواحی جنوب غرب ایران در سال های اخیر، افزایش قابل توجه دما در مناطق مرکزی عراق در تابستان و اغتشاشات ناشی از این عدم پایداری جوی در این مناطق می‌باشد که نهایتن منجر به ایجاد بادهای پر توان سطحی و متعاقبن بروز این پدیده در پایین دست مناطق ناپایدار می‌شود. تنها مزیت بروز پدیده توفان شن برای مناطق متأثر از این پدیده، کاهش نسبی دما - به دلیل کاهش شدت نور خورشید - در این مناطق می‌باشد.

۱۳۹۱/۰۴/۲۳

جو زمین

ساختمان و ترکیب جو
اتمسفر یا جو کره زمین لایه‌ای به ضخامت تقریبی ۴۸۰ کیلومتر می‌باشد که از هفت لایه مختلف تشکیل شده است و در آن همیشه مقدار تقریبی ۲۱% اکسیژن و ۷۸% نیتروژن و ۱% سایر گاز‌ها ثابت می‌باشد. نکته مهم و قابل توجه اینکه، نیمی از کل جو کره زمین حداکثر تا ارتفاع حدودن شش کیلومتری از سطح زمین قرار گرفته است.

طبقات جو یا اتمسفر به شرح زیر می‌باشند.

۱)Troposphere : چنانچه از نامش پیداست، Tropo  واژه‌ای است یونانی به معنای «متغیر» یا «تغییرات» و sphere هم به معنای «کره» است. لذا این واژه به معنای کره‌ای متغیر می‌باشد، به این مفهوم که هر چه از سطح زمین در این لایه بالا‌تر رویم، درجه حرارت به میزان تقریبی ۲ درجه سانتیگراد به ازای حدودن هر ۳۰ متر تقلیل می‌یابد. حداکثر ارتفاع این طبقه در مدارهای مختلف کره زمین متفاوت است، بدین صورت که ارتفاع آن در قطبین کمتر و در استوا بیشتر است و طبیعی است که در اثر چرخش کره زمین به دور خود، قوه گریز از مرکز، باعث برآمدگی جو یا پرتاب آن به خارج می‌گردد. به هر حال ارتفاع متوسط Troposphere حدود ۱۲ کیلومتر می‌باشد. چنانچه اشاره شد، خصوصیات این لایه به این صورت است که با ازیاد ارتفاع درجه حرارت در آن به میزان پیش گفته تقلیل می‌یابد، ولی ‌‌نهایت تقلیل حدود ۶۰ درجه سانتیگراد می‌باشد.

۲)Tropopause : واژه‌ی Tropopause به معنای «توقف تغییرات» است. این لایه ضخامتی در حدود ۲ کیلومتر دارد و در این لایه، درجه حرارت‌‌ همان مقدار آخرین سطح تروپوسفر می‌باشد و ثابت و بدون تغییر در طول این لایه باقی می‌ماند و با ازدیاد ارتفاع تغییری در درجه حرارت صورت نمی‌پذیرد.

۱۳۹۰/۰۹/۲۴

خلیج پارس سبزگون

برای دیدن نسخه بزرگتر این تصویر بر روی آن کلیک کنید
در اوایل دسامبر ۲۰۱۱، رنگ‌های مختلفی از قهوه‌ای مایل به زرد تا سبز طاووسی، خلیج پارس را دربرگرفتند. ​تصویربردار ​اسپکترورادیومتر با دقت متوسط  (MODIS) ماهواره‌ی آکوا (Aqua)-ی سازمان ناسا، این تصویر در رنگ طبیعی را از خلیج پارس در تاریخ ۱۲ دسامبر ۲۰۱۱ برداشت کرده است.

عوامل متعددی را می‌تواند برای توجیه رنگ سبز به حساب آورد. یکی از این عوامل می‌تواند فیتوپلانکتون‌های کوچکی (ارگانیسم‌های گیاه‌سان دریایی) که در آب زندگی می‌کنند، باشد. محتوای کلروفیل فیتوپلانکتون‌ها اغلب در تصاویر ماهواره‌ای (با رنگ طبیعی) به رنگ سبز روشن یا آبی دیده می‌شود و یه همین علت، فیتوپلانکتون‌ها ممکن است در این تصاویر حضور داشته باشند. اما این پدیده تنها دو روز پس از طوفان گرد و غباری که سوریه و عراق را در نوردید رخ داد. این بادهای حامل گرد و غبار، به احتمال زیاد عامل ایجاد امواجی شدند که بستر دریا را در این منطقه مشوش کرده و باعث تعلیق رسوبات در آب دریا شده است. رسوبات مقدار نوری که از آب دریا به بیرون انعکاس داده می‌شود را افزایش می‌دهد و نیز ممکن است باعث افزایش سبزینه‌ی کلروفیل و پلانکتوهای موجود در آب دریا شود.

۱۳۹۰/۰۷/۱۴

دریاچه پارس

بر روی کره‌ی ماه، تعداد بی‌شماری دهانه‌ی برخوردی وجود دارد که تنها بیش از ۳۰۰,۰۰۰ عدد از این دهانه‌ها، قطری بالای یک کیلومتر دارند. برای نامگذاری بسیاری از این دهانه‌ها، از اسامی شخصیت‌های معتبر علمی، فرهنگی، سیاسی و یا تاریخی استفاده می‌شود. در واقع، استفاده از نام مشاهیر برای نامگذاری عوارض سطحی ماه را می‌توان به نوعی ارج نهادن بر این افراد به حساب آورد. از میان مشاهیر ایران زمین نیز در این نامگذاری‌ها استفاده شده است. برای نمونه، یکی از دهانه‌های برخوردی بر روی ماه به نام "ابن‌ سینا" و یا دیگری "بیرونی" نامگذاری شده است. به تازگی، نامگذاری دهانه‌های برخوردی سیاره‌ی تیر نیز آغاز شده است و یکی از این دهانه‌ها به نام "فردوسی" نامگذاری شده است.

الغرض، چندی پیش که بدنبال مطلبی در ارتباط با مطالعات شخصی خود می‌گشتم، با دو اسم جالب برخورد کردم.

ابتدا این نکته رو بیان کنم که در کانادا درست مانند سطح کره‌ی ماه که با دهانه‌ها‌ی برخوردی بی‌شماری پوشیده شده است، مقدار قابل توجهی دریاچه و آبگیر و برکه وجود دارد. چیزی در حدود سه میلیون دریاچه در سراسر کانادا شناساییشده است که می‌توانید اسامی بسیاری از آنها را در اینجا مطالعه کنید. این تعداد را مقایسه کنید با تعداد اندک دریاچه‌هایی که ما در ایران داریم از جمله دریاچه ارومیه، جازموریان، هامون، بختگان، مهارلو، نمک، پریشان و ... که بسیاری از آنها یا خشک شده‌، مانند دریاچه بختگان، دریاچه پریشان و دریاچه نمک و چندی دیگر نیز در حال از نفس افتادن می‌باشند، مانند دریاچه ارومیه.

برای باقی این سه میلیون دریاچه نیز باید تا می‌توان اسم پیدا کرد که این کار به عهده‌ی سرویس هیدروگرافیک کانادا (Canadian Hydrographic Service) می‌باشد. از بین نام‌هایی که انتخاب می‌شود، همانند کره‌ی ماه، در بسیاری از موارد، اسامی افراد و یا حتا نام مکان‌های دیگر نیز به چشم می‌خورد.

گاهی از کلماتی که از زبان‌‌های بومی کانادا گرفته شده است، نیز استفاده می‌شود. برای مثال، اسم یکی از این دریاچه‌ها Pekwachnamaykoskwaskwaypinwanik می‌باشد، که از زبان Cree گرفته شده است و معنای آن: "جایی که می‌توان با قلاب ماهیگیری قزل آلای وحشی شکار کرد" می‌یاشد!

برای نامگذاری یکی دیگر از این دریاچه‌ها هم از نام Persian Lake استفاده شده است!!!