نمایی از دو پدیده‌ منجمد شده در زمان

کدام یک از این دو قدیمی‌تر می‌باشد؟ سنگ‌ها و لایه‌هایی روی زمین و یا نوری که از سوی آسمان چشمان ما را نوازش می‌دهد؟ با در نظر گرفتن مدت زمانی که صرف سفر نور اجرام آسمانی به سوی ما شده است، پاسخ سنگ‌ها و لایه‌های رسوبی می‌باشد که در زیر این آسمان پرشکوه در فاصله‌ی چند قدمی از ما قرار گرفته‌اند، رسوباتی که منشاء شکل‌گیری آن‌ها به پیش از زمانی بازمی‌گردد که نورسفر خود را از جانب تمام ستارگان و یا سحابی‌ها به سوی ما آغاز کرد. با این حال، اگر می‌توانستیم از میان چشمی یک دوربین نجومی پرتوان به تماشای کهکشان‌هایی که در فاصله‌ای ورای کهکشان آندرومدا قرار گرفته‌اند نشینیم، تنها در آن صورت می‌شد که آسمان پیش روی چشمان خود را مسن‌تر از زمین زیر پای خود در نظر آورد. با قرار دادن پیکان خود بر روی تصویر بالا، سن تخمینی هر کدام از عناصر تشکلی دهنده‌ی این تصویر را مشاهده خواهید کرد.

ساختارهای قارچی شکلی که در این تصویر بر روی زمین قرار دارند، رسوبات سنگی به نام Toadstool Hoodoos می‌باشند که در شمال ایالت آریزونا در آمریکا دست کم نزدیک به ۸۰ میلیون سال پیش بوجود آمده‌ و به طرز شگفت‌انگیزی توسط باد در طول میلیون‌ها سال به شکل امروزی تراش داده شده‌اند. رسوبات شیل (نوعی سنگ رسوبی آواری) زیر آن‌ها نیز دارای قدمتی نزدیک به ۱۷۰ میلیون سال می‌باشد.

عکس‌برداری از حرکت نور

برای تماشای بیشتر پدیده‌های جوی و کیهانی (از حرکت ابرها و ستارگان در آسمان گرفته تا تحولات مربوط به ستارگان دگردیس (variables) و یا حتی نواخترها و بسیاری موارد دیگر) به گونه‌ای که امکان تماشای کل پدیده را در مدت زمان کوتاهی داشته باشیم (از چند ثانیه تا چند دقیقه)، از شگردی استفاده می‌شود که در عکاسی به نام «تصویربرداری گاه‌گذر» شناخته می‌شود. در مقابل، برای تماشای پدیده‌های که بدلیل سرعت بالای رخدادشان (در کسری از ثانیه)، چشمان ما انسان‌ها ناتوان از درک تمام جزئیات آنها می‌باشد (پدیده‌هایی همچون رعد و برق)، باید از فن‌آوری تصویربرداری بهره جست که امکان تماشای «صحنه آهسته»-‌ی رویداد را برای ما فراهم آورد.

معروف‌ترین عکس Harold Edgerton از یک گلوله در حال گذر از درون یک سیب. این تصویر در سال ۱۹۶۴ با مدت زمان نوردهی در حدود یک میلیونیم ثانیه گرفته شده است. Edgerton از این تصویر در سخنرانی خود در MIT استفاده کرد و گفت: "چگونه سس سیب درست کنیم"! عکس‌های دیگری که ایشان گرفنتد را در اینجا ببینید.

نخستین بار این Harold Edgerton از استادان رشته‌ی مهندسی برق دانشگاه MIT بود که به کمک روش ابداعی خود (تاباندن پرتوهای متعدد نور در هر ثانیه) امکان ثبت پدیده‌هایی از این دست را فراهم آورد. امروزه برای تهیه تصاویر صحنه آهسته، از دوربین‌هایی استفاده می‌شود که با ثبت تعداد بسیار زیادی نما در هر ثانیه (fps)، امکان تماشای پدیده‌های برق‌آسا را به ما می‌دهند. دسترسی به چنین دوربین‌هایی به سرعت در حال فراگیر شدن می‌باشد. برای نمونه، شرکت Apple نیز در کنار بسیاری از شرکت‌های سازنده‌ی دوربین‌های عکاسی و فیلم‌برداری، مدتیست که محصولاتی را روانه بازار کرده است که به دوربین‌هایی مجهز شده‌اند که در هنگام فیلم‌برداری تا ۲۴۰ نما در هر ثانیه را ضبط می‌کنند. اگر صاحب یکی از این محصولات باشید، بی‌شک پدیده‌های پیرامون خود را می‌توانید بسیار جذاب‌تر از حالت عادی مشاهده کنید.

پژواک نور

عمیق‌ترین تصویر تهیه شده از کائنات

شاهد عمیق‌ترین نمایی هستید که تاکنون انسان توانسته است از فضا داشته باشد! تصویری از حدود ۱۰۰۰۰ کهکشان! در طی پروژه‌ای بنام عرصه نخستین مرز‌ها (First Frontier Fields Program)، تلسکوپ فضایی هابل (متعلق به سازمان‌های ناسا و ایسا) موفق به تصویربرداری از مجموعه‌ای از ۷۰۰۰ کهکشان‌ پرنور شد که در خوشه بزرگی بنام آبل ۲۷۴۴ جمع آمده‌اند. مهم‌تر آنکه با استفاده از جاذبه این خوشه کهکشانی (در حکم یک ابـَـرذره بین طبیعی)، نور بسیار ضعیف و تار نزدیک به ۳۰۰۰ کهکشان پشت این خوشه نیز توسط هابل رصد شد. فاصله کهکشان‌های پشت خوشه از ما به ۱۲ میلیارد سال نوری می‌رسد، در حالی که فاصله خود خوشه از ما نزدیک به ۴ میلیارد سال می‌باشد. این بدان معناست که ما شاهد تصویر (البته نه چندان واضح) این اجرام آنگونه که ۱۲ میلیارد سال پیش بوده‌اند می‌باشیم، یعنی - در مقیاس کیهانی - اندک زمانی پس از آفرینش هستی در پی انفجار بزرگ.

همانطور که در تصویر پیوست شده در گوشه راست پایین تصویر نشان داده شده است، گرانش بالای آبل ۲۷۴۴ (که همچنین بنام خوشه پاندورا نیز شناخته می‌شود)، الیاف مکان را بدور خود می‌پیچاند و در نتیجه نور بسیار ضعیف کهکشان‌هایی را که به دلیل قرار گرفتن در پشت این خوشه از دید ما پنهان بوده است و نسبت به ما به مراتب بسیار دور‌تر از خود خوشه می‌باشند را دریافت و همچون یک ذره بین آنرا تقویت (روشن‌تر) و بزرگنمایی کرده و به سمت ما باز می‌تاباند. بدون حضور خوشه پاندورا، فاصله عظیم بین ما و کهکشان‌های دوردست، امکان هرگونه تصویربرداری از آن‌ها را حتی با کمک قدرتمند‌ترین تلسکوپ‌های فضایی نسل‌های آینده نیز غیرممکن می‌ساخت.

اطلاعات و تصاویر بیشتر در وبگاه هابل.