کل کائنات در قالب یک تصویر

یکی از بزرگترین مفاهیم شناخته شده برای انسان توسط یک هنرمند و موسیقیدان آمریکایی به تصویر کشیده شده است. تصویری که Pablo Carlos Budassi از جهان قابل مشاهده ترسیم کرده است، به تازگی و در طول یک هفته‌ی گذشته چشم‌ها را در سرتاسر فضای مجازی به سمت خود معطوف کرده است. او اثر هنری خود را بر روی شبکه‌‌ای که توسط سایت ویکیپدیا برای به اشتراک گذاری همگانی آثار رسانه‌ای ایجاد شده است قرار داده است.

اندازه پلوتن

سال‌ها حدس و گمان نسبت به اندازه‌ی دقیق پلوتن، با نزدیک شدن سفیر نام آشنای ما انسان‌ها به این سیاره‌ی کوتوله، که دورترین جرمی است که تاکنون مورد کاوش قرار گرفته، برطرف گردید. تا پیش از این، پژوهشگران بسیاری بر اساس مشاهدات و بررسی‌هایی که به کمک ابزاری که در اختیار داشتند (همچون تلسکوپ‌های مستقر بر روی زمین و یا تلسکوپ فضایی هابل)، تخمین دقیقی‌ از قطر این سیاره‌ی کوتوله نداشتند و تنها به شکل تقریبی، برآورد خود را اعلام کرده بودند. یکی‌ از دلایلی که اندازه‌گیری قطر پلوتن را از زمین دشوار می‌کند، وجود جو ِ، البته رقیق این سیاره‌ی کوتوله می‌باشد. جو پلوتن که تنها چیزی در حدود یک صدهزارم تا ۱ میلیونیم جو زمین تراکم دارد، از عناصری همچون نیتروژن، متان و مونوکسید کربن تشکیل شده است.

نخستین تلاش برای اندازه‌گیری اندازه‌ی پلوتن، توسط Millis و همکارانش در سال ۱۳۷۲ انجام گرفت و آن‌ها قطر این جرم دوردست را ۲۳۹۰ کیلومتر تخمین زدند. اما در سال‌های پس از آن، دیگر محققان، برآوردهای دیگری از ابعاد پلوتن ابراز داشتند که در چند مورد از آن‌ها، قطر پلوتن، از قطر تقریبی یکی‌ دیگر از اجرام فرانپتونی کشف شده در سال ۱۳۸۴ به نام اِریس (۲۳۲۶ کیلومتر) کمتر بود.

لازم به ذکر است که انجمن جهانی‌ نجوم بنا بر پیشنهادی که نخستین بار از طرف Neil deGrasse Tyson که یکی‌ از پژوهشگران بنام علوم کیهانی می‌باشد، ارائه شد و با وجود تمام مخالفت‌هایی که در ابتدا بر ضد آن ابراز گردید، در مرداد ماه سال ۱۳۸۵ با تصویب قطعنامه‌ای، بدون در نظر گرفتن پلوتن، ۸ جرم شناخته شده‌ی منظومه‌ی خورشیدی را، با رعایت ۳ شرط منحصر به فرد، در دسته‌ی «سیارات» طبقه‌بندی کرد، و بسیاری از دیگر اجرام منظومه‌ی ما را از جمله پلوتن که نتوانستند هر ۳ شرط را برآورده سازند، در دسته‌ی‌ دیگری همچون «سیارات کوتوله»، «سیارک‌ها» و غیره جای داد. به هر روی، با نزیک شدن افق‌های نو به پلوتن، این فرصت ارزشمند بالاخره برای دانشمندان مهیا شد تا به کمک یکی‌ از ابزار نصب شده بر روی این کیهان‌پیما به نام LORRI)) Long Range Reconnaissance Imager، به اندازه‌گیری‌ دقیق قطر پلوتن در روز ۲۲ تیر ماه بپردازند. بر اساس مشاهدات افق‌های نو، قطر پلوتن ۲۳۷۰ کیلومتر می‌باشد. در تصویر روبرو، اندازه‌ی پلوتن در مقام مقایسه با زمین نشان داده شده است. همانطور که مشخص است، ابعاد پلوتن، به شکل تقریبی، با پهنای کشور ایران قابل مقایسه است. البته با توجه به قطر ۲۳۷۰ کیلومتری پلوتن، مساحت این کره، با مساحت کشور روسیه قابل مقایسه است.

با این تفاسیر، مشخص شدن اندازه‌ی دقیق پلوتن، بر این واقعیت مهر تایید نهاد که پلوتن بزرگترین جرم در میان تمام اجرام فرانپتونی که تاکنون شناخته شده‌اند، می‌باشد. به این حال، منجمان همچنان به دنبال شکار اجرام فرانپتونی بزرگتر از پلوتن می‌باشند.

نتایج تحلیل بخار آب موجود در دنباله‌دار «چوری»

نسبت دوتریوم به هیدروژن در نقاط مختلف منظومه‌ی خورشیدی

محققان سازمان فضایی اروپا با بررسی نتایج تحلیل بخار آب موجوددر دنباله‌ی دنباله‌دار «چوری» توسط فضاپیمای روزِتا متوجه شدند که ترکیبات ایزوتوپی موجود در بخار آب این دنباله‌دار با آنچه که بر روی زمین مشاهده می‌شود، تفاوت چشمگیری دارد. بر روی زمین به طور معمول، در آب، در کنار هر ۷۰۰۰ اتم معمولی‌ هیدروژن، ۱ اتم دوتریوم وجود دارد (دوتریوم گونه‌ای اتم هیدروژن است که درون هسته‌ی آن علاوه بر پروتون یک نوترون نیز وجود دارد). حال آنکه در بخار آب منتشر شده از دنباله‌دار، این میزان تقریبا ۳ برابر بیشتر می‌باشد، یعنی ۱ اتم دوتریوم در کنار تقریبن هر ۲۰۰۰ اتم معمولی‌ هیدروژن). این یافته که ظن آن نیز پیشتر می‌رفت، منشأ آب موجود بر روی زمین که محل بحث بسیاری از مححقان می‌باشد را همچنان به عنوان معمایی حل نشده باقی‌ خواهد گذاشت.

داستان آدم‌ها و حلقه‌ها

زمانی‌ که گالیله در سال ۹۸۹ هـ.ش. از پشت تلسکوپ خود کیوان را رصد کرد، از آنچه که ۲ بازو و یا ۲ قمر بسیار بزرگ در دو طرف کیوان مشاهده کرده بود، یاد می‌کند. او در نامه‌ای به دوک تاسکانی این گونه نوشت که "سیاره‌ی کیوان تنها نیست، بلکه ۲ همراه دیگر نیز دارد که بسیار به آن نزدیک می‌باشند، گویی با یکدیگر تماس دارند. البته خود کیوان از ۲ همراهش بسیار بزرگتر است". ۲ سال بعد، کیوان در مدار گردش خود به دور خورشید به مکانی رسیده بود که با توجه به زاویه‌ی دید ناظر زمینی، گالیله نمی‌توانست حلقه‌های کیوان را از پهلو مشاهده کند. گالیله که به چشمان خود شک کرده و کاملا گیج شده بود، اینطور نتیجه گرفت که "کیوان ۲ فرزند خود را قورت داد است"! وی اینطور استنباط کرد که افسانه‌ی رومی که ساتِرن (معادل لاتین برای کیوان)، ۲ فرزند خود را از ترس براندازی خود از بین می‌برد درست می‌باشد! ۲ سال بعد، به دلیل جابجا شدن کیوان در مدارش، گالیله دوباره حلقه‌های کیوان را از پشت تلسکوپ کوچک خود دید و مبهوت و گیج‌تر ار همیشه آنها را تماشا کرد.

پیدایش خرده سیارات منظومه خورشیدی

مانندسازی‌های تازه نشان می‌دهند که خرده سیاره‌های بزرگ منظومه خورشیدی، احتمالن در جایی بسیار دور‌تر از آنچه هماکنون گمان می‌شود، شکل گرفته‌اند.

احتمالن خرده سیاره‌های یخی بسیاری که هنوز کشف نشده‌ باقی مانده‌اند، در ورای منظومه‌ی خورشیدی پرسه می‌زنند. یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های شناخته شده "سدنا" نام دارد، که در آبان ۱۳۸۲ کشف شد. در ابتدا گمان می‌شد که سدنا کم و بیش به بزرگی سیارک پلوتن باشد، ولی تخمین‌های دقیق‌تر قطر سدنا را در حدود ۱۷۰۰-۱۳۰۰ کیلومتر برآورد می‌کند که کماکان در زمره بزرگ‌ترین خرده سیاره‌های منظومه‌ی خورشیدی است. سدنا مدار بسیار کشیده‌ای دارد و در فاصله‌ای تقریبن سه برابر دور‌تر از مدار پلوتن به دور خورشید در گردش است. کاشفان سدنا معتقد بودند که چنین خرده سیاره‌ای بایستی در جایی بسیار نزدیک‌تر به خورشید شکل گرفته و به مرور زمان از آن دور‌ شده باشد. با این حال، گروهی از پژوهشگران یک کانون پژوهشی بنام "South West" در کلورادو ایالات متحده نظر متفاوتی را ابراز می‌دارند. آن‌ها می‌گویند که سدنا در همین فاصله‌ی کنونی خود و یا حتی دور‌تر از آن شکل گرفته‌است. نظر آن‌ها بر پایه‌ی مانندسازی‌های رایانه‌ای می‌باشد که در آن‌ها انگار می‌شود بخش اصلی قرص گاز و غبار ابتدایی منظومه‌ی خورشیدی تا ورای کمربند "کویی‌پر" (کمربند خرده سیار‌ه‌ای در ورای مدار نپتون) گسترده شده‌است. چنین انگار می‌شود که مرز آن در فاصله‌ی ۵۰ واحد نجومی (حدود ۶ میلیارد کیلومتری) از خورشید، یعنی لبه‌ی قسمت اصلی منظومه‌ی خورشیدی، قرار دارد.

فضاپیمای کاسینی به دنبال عروس منظومه‌ی خورشیدی

سياره‌ی زحل با حلقه‌هایی زيبا که آن را در بر گرفته و تعداد زیادی قمر، از شگفتي‌های آسمان و منظومه‌ی خورشیدی است. هم‌اکنون فضاپيمای Cassini-Huygens برای بررسی اين سياره در حال نزديک شدن به آن می‌باشد. ماموريت اين فضاپيما پروژه‌ی مشترکی است بين سازمان فضانوردی آمريکا (NASA)، آژانس فضايي اروپا (ESA) و آژانس فضايي ايتاليا (ASI). ماموريت اين فضاپيما ۴ سال طول خواهد کشيد و از جمله اهداف اصلی آن بررسی حلقه‌های زحل، قمرهای اين سياره و جو مغناطيسی پيچيده‌ی آن است.

دانشمندان اين ماموريت اميدوارند فضاپيما طبق برنامه‌ريزی پيش رود و با نزديک‌تر شدن به زحل اطلاعات بيشتری از جزئيات مربوط به حلقه‌ها و مغناطيس سپهر و قمرهای يخی آن بدست آورده و به سئوالاتی زیر پاسخ داده شود:

• نظر به اين‌که گرمایی که زحل تولید می‌کند، ۸۷ درصد بيشتر از انرژی دريافت شده از خورشيد است، منبع این انرژی کجاست؟
• منشاء حلقه‌های در برگيرنده زحل چه می‌باشد و رنگ‌هايشان از چه ناشی مي‌شود؟
• آیا زحل قمرهای شناخته نشده‌ای هم دارد؟
• چرا قمر Enceladus سطحی صيقلی دارد. آيا گداخت‌های جديد حفره‌های آن را از بين برده‌اند؟
• سرچشمه مواد ساختمانی تيره که يک سمت قمر Iapetus را پوشانده‌اند، چيست؟
• در جوTitan ، بزرگترين قمر زحل، چه فعاليت‌های شيميايی رخ مي‌دهد؟ سرچشمه متان - ترکيبی که در فعاليت‌های زيستی زمين نقش دارد، و در جو تيتان فراوان يافت مي‌شود – چیست؟

مهمترين برنامه های اين فضا پيما به شرح زير است:

• ۲۲ خرداد ۱۳۸۳: پرواز در ارتفاع ۲۰۰۰ کيلومتری نزديک‌ترين قمر خارجی زحل (Phoebe). تصاوير مربوط به اين قمر ارسال شده است.
• ۱۱ تیر ۱۳۸۳: فضاپيما در مدار مورد نظر خود به دور زحل قرار خواهد گرفت. فضاپيما ابتدا با روشن کردن موتور اصلی خود از سرعتش می‌کاهد و تحت تاثير گرانش زحل در مدار آن قرار مي‌گيرد و بعد از قرار گرفتن در مدار تعيين‌شده، ماموريت ۴ ساله‌اش آغاز می‌شود.
• در ۵ دی ۱۳۸۳ کاوشگر هويگنس از فضاپيما جدا مي‌شود و سفر ۲۱ روزه‌اش را به تيتان آغاز مي‌کند.
• در ۲۵ دی ۱۳۸۳، هويگنس وارد اتمسفر تيتان مي‌شود و ساعاتی بعد بر سطح آن فرود خواهد آمد. از آن پس هويگنس تصاوير و اطلاعات به‌دست آمده را به کاسينی ارسال مي‌کند تا از آنجا به زمين مخابره شود.

برای اطلاع از جزئيات و دنبال کردن این پروژه، می‌توانید آخرین اخبار را از اینجا پیگیری کنید.